یادداشت روز پنجشنبهی من در روزنامهی تهران امروز را میتوان در اینجا یا در ادامه دید:
@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@
این چند روزه خبرهای زیادی در مورد نوسازی ناوگان حملونقل جادهای کشورمان شنیدهایم. جدا از این مقولهی حملونقل جادهای، باید به موضوع خودروهای فرسودهی کشور در همهی سطوح هم اشارهای کرد.
امروزه و در همهی کشورهای دنیا به خاطر ملاحظات فنی و همچنین زیستمحیطی، دیگر تمایلی به تولید و عرضهی خودروهای پرمصرف وجود ندارد. حتی دیگر تقاضاکنندهای هم برای این خوردوها پیدا نمیشود. در کشورهای دنیا، مصرف بیشتر سوخت خودرو به معنای پرداخت هزینههای غیرمستقیم بیشتری است. به عبارت دیگر هرچقدر سوخت بیشتری مصرف شود، مالیات بیشتری (به طور مالیات غیرمستقیم) هم از جیب مصرفکننده اخذ میشود.
به همین دلیل است که خودروسازان برجستهی جهان، در نمایشگاههای جهانی به مصرف سوخت کمتر خودروهای خود به عنوان یک مزیت رقابتی نگاه میکنند.
در ایران اگر از ملاحظات فنی صنعت خودروسازی چشمپوشی کرده و فرض کنیم که حتی این خودروسازان هم به فکر تولید خودروهایی با مصرف کمتر بودهاند، اما بدیهی است در شرایط عرضهی یارانهای سوخت، هیچ مصرف کنندهای عملاً ارزشی به این فاکتور میزان مصرف نمیداد.
اکنون چند سالی هست که دولت و دستگاههای اجرایی به فکر از رده خارجکردن خودروهای فرسوده هستند.
به هر حال این خودروها با توجه به مصرف بالا و آلایندگی شدید، امکان تردد و حضور در ناوگان خودروهای کشور را نداشته و میبایستی از رده خارج شوند. خودروسازان کشور در کنار دولت تسهیلاتی برای تشویق مالکان این خودروها برای از ردهخارجکردن آن ها ایجاد کردهاند. اما به رغم این مشوقها متاسفانه فرآیند این جایگزینی تا کنون به سطح قابلقبولی نرسیده است.
مطابق آمارها حدود 175 هزار خودروي فرسوده در سال 1387 از رده خارج شدند و قرار بود حدود 600 هزار خودرو فرسوده در سال 1388 از رده خارج شود. در سال 1388 حدود يك ميليون و 800 هزار خودروي سبك، سنگين و تاكسي بالاي سن فرسودگي در كشور وجود داشته كه بر اساس قانون توسعه حمل و نقل و مديريت مصرف سوخت بايد اين خودروها تا پايان سال 1390 از رده خارج شوند كه بر اين اساس از هر سال 600 هزار خودرو فرسوده از رده خارج ميشود.
همانگونه که میدانیم موضوع نوسازی خودروهای فرسوده (نوسازی ناوگان حمل و نقل) از ضرورت های بخش اقتصادی و اجتماعی کشور در شرایط کنونی است. اجرای کامل طرح نوسازی خودروهای فرسوده منجر به ایجاد اثرات مثبت در محیط زیست و کاهش آلودگی هوا، صرفه جویی در مصرف حاملهای انرژی (بنزین و نفت گاز) و کاهش تصادفات و تلفات جاده ای، زیباسازی و اصلاح مبلمان شهری و رونق بخشیدن به صنعت خودرو کشور میگردد.
براساس قانون توسعه حمل و نقل و مدیریت مصرف سوخت تا پایان سال 1390 می بایست تمام خودروهای فرسوده در همهی بخشها، از رده خارج و یا نوسازی گردند. در اجرای این قانون استفاده از سیاستها و برنامه های اجرایی مناسب (بسترسازی و فرهنگ سازی) نقش سازندهای داشته و در صورت درنظر گرفتن تدابیر مناسب چرخه خروج خودرو همانند چرخه ورود خودرو ساده بود و در ازای ورود یک خودرو نو به چرخه یک خودرو فرسوده از رده خارج می گردد.
در عین حال استفاده از سیاستهای تشویقی، کمک بلاعوض، پرداخت تسهیلات و یارانه در کنار سیاست های محدودیت زا و منع تردد خودروها هر دو در کنار هم باید اجرا گردند. مسئولان درصدد ایجاد این فرهنگ هستند که نگاه مردم به مالکیت خودروی فرسوده تغییر کند و این دیدگاه ایجاد گردد که خودروی فرسوده کالای سرمایه ای نبوده بلکه کالای مصرفی است و مانند تمام کالاهای مصرفی بعد از رسیدن به پایان عمر خود بلااستفاده بوده و باید از رده خارج شود.
نماينده تامالاختيار وزارت راه در هدفمندي يارانهها با اشاره به اينكه طرح نوسازي ناوگان حمل و نقل برونشهري ابلاغ شد، اظهار داشتهاند که در راستاي نوسازي ناوگان، نزديك به 80 ميليارد تومان تسهيلات توسط دولت مصوب شد كه اين مبلغ تا پايان سال عملياتي خواهد شد.
رقم مذكور علاوه بر تسهيلات نوسازي است كه در مورد حمل و نقل برونشهري شامل 2500 دستگاه مينيبوس، 1500 دستگاه اتوبوس و 9000 دستگاه كاميون است كه اجرا خواهد شد.
برهمین اساس تا سال 1390 اتخاذ تدابیر لازم و اجرای طرحهای مناسب، ارزش اسقاط خودروهای فرسوده کاهش یافته به طوری که گفته میشود بعداز سال 1390 دیگر هیچگونه کمکی برای اسقاط خودرو توسط دولت پرداخت نمیگردد و ارزش خودروها معادل با ارزش وزنی آلیاژ (فلز) خودرو باشد. اکنون و در شزایطی که در سال 1388 خودروسازان داخلی موظف شده بودند تا معادل 30% از خودروهای تولیدی خود را به جایگزینی خودروی فرسوده اختصاص دهند؛ باید این سؤال را مطرح کرد که میزان موفقیت این مصووبه چهقدر بوده است.
همچنین قرار بوده که این درصد برای سالهای بعد از ان نیز افزایش پیدا کند. خودروسازان داخلی و واردکنندگان باید تقریبا معادل واردات خود را خودروی فرسوده از رده خارج نمایند که دولت بطور جدی پیگیر تعهدات خودروسازان دراین خصوص است.
طبق اطلاعات مندرجه در سایت اطلاعرسانی دولت، این مکانیسم بصورت روزانه کنترل میگردد. سیاست در خصوص نوسازی ناوگان عمومی متفاوت با خودروهای شخصی است و برنامه، نوسازی و جایگزینی خودروهای نو با خودروی فرسوده و عمومی شامل: کامیون، اتوبوس، مینی بوس و تاکسی است.
با اجرای طرح هدفمند کردن یارانه ها و اصلاح قیمت سوخت (بنزین و گازوئیل) موضوع نوسازی ناوگان حمل و نقل و خارج ساختن خودروهای پرمصرف و آلاینده بیش از پیش احساس می شود. مطابق بررسیهای انجامشده، مصرف هر دستگاه کامیون فرسوده نزدیک به 60 لیتر در 100 کیلومتر است که در صورت نوسازی با جایگزینی استاندارد یورو 2 این میزان مصرف به 30 لیتر در 100 کیلومتر رسیده و مصرف سوخت 50% کاهش می یابد.
به هرحال هدفمند کردن یارانهها میتواند نقش اساسی در تسریع فرآیند جایگزینی خودورهای فرسوده و بالطبع کاهش مصرف سوخت داشته باشد. دقت داریم که این موضوع صرفاً محدود به خودروهای سواری نبوده و بلکه بخش حمل و نقل سنگین هم در این شمول قرار می گیرد.
این در حالی است که مدير عامل اتحاديه شركتهاي تعاوني حملونقل بار كشور باین نکته اشاره کرده که حدود 60 هزار خودرو فرسوده در بخش حمل و نقل باري فعال است و از مجموع 20 هزار خودروي شامل طرح نوسازي و تعويض در سال جاري، به دليل عدم تأمين اعتبار در سال جاري چهار هزار خودرو در دستوركار نوسازي قرار مي گيرد.